Bootowalny pendrive Windows 10: 2 metody, by zawsze mieć ratunek

W dzisiejszych czasach, mimo dominacji chmury i cyfrowych dystrybucji, posiadanie fizycznego nośnika instalacyjnego z systemem Windows 10 jest wciąż nieocenione. Ten poradnik krok po kroku pokaże Ci, jak samodzielnie stworzyć bootowalny pendrive z Windows 10, który posłuży Ci zarówno do czystej instalacji, jak i do naprawy systemu w awaryjnych sytuacjach.

Bootowalny pendrive z Windows 10 dlaczego to wciąż niezbędnik?

Wydawać by się mogło, że w erze cyfrowej dystrybucji fizyczne nośniki odchodzą do lamusa. Nic bardziej mylnego! Bootowalny pendrive z systemem Windows 10 to wciąż niezastąpione narzędzie w arsenale każdego użytkownika komputera. Pozwala on na szybką reakcję w przypadku awarii, kiedy system odmawia posłuszeństwa, a także umożliwia przeprowadzenie czystej instalacji, co często jest najlepszym sposobem na "odświeżenie" komputera.

Kiedy ratuje sytuację? Czysta instalacja, naprawa i awaryjny start systemu

Z mojego doświadczenia wiem, że bootowalny pendrive przydaje się w wielu kluczowych momentach:

• Czysta instalacja systemu operacyjnego: To podstawa, gdy kupujesz nowy dysk SSD, składasz nowy komputer lub po prostu chcesz pozbyć się nagromadzonych śmieci i błędów, zaczynając od zera. Czysta instalacja to często najlepsza droga do odzyskania pełnej wydajności systemu.
• Naprawa istniejącego systemu: Jeśli Twój Windows 10 zaczyna sprawiać problemy nie uruchamia się, wyświetla błędy, zawiesza się bootowalny pendrive daje dostęp do narzędzi naprawczych. Możesz przywrócić system do poprzedniego punktu, naprawić pliki startowe, a nawet odinstalować problematyczne aktualizacje.
• Awaryjne uruchamianie komputera w celu odzyskania danych lub diagnostyki: W najgorszym scenariuszu, gdy system w ogóle się nie uruchamia, możesz użyć pendrive'a do uruchomienia komputera w trybie awaryjnym lub z poziomu środowiska odzyskiwania. To pozwala na dostęp do plików, skopiowanie ich na inny nośnik, a także przeprowadzenie diagnostyki sprzętu.

Przygotuj się w 5 minut: Czego bezwzględnie potrzebujesz do startu?

Zanim przystąpisz do tworzenia bootowalnego pendrive'a, upewnij się, że masz pod ręką wszystko, co niezbędne. To podstawa sukcesu!

1. Komputer z działającym systemem Windows: Będzie on potrzebny do pobrania narzędzi i obrazu systemu, a następnie do przygotowania pendrive'a.
2. Stabilne połączenie z internetem: Niezbędne do pobrania narzędzia Media Creation Tool i/lub obrazu ISO Windows 10. Pamiętaj, że pliki te są dość duże, więc stabilne łącze to podstawa.
3. Pendrive USB o minimalnej pojemności 8 GB: Chociaż 8 GB to minimum, ja zawsze zalecam użycie pendrive'a o pojemności 16 GB. Daje to pewien zapas i pozwala uniknąć problemów z brakiem miejsca, zwłaszcza przy przyszłych aktualizacjach systemu.
4. Ważne ostrzeżenie: Pamiętaj, że wszystkie dane znajdujące się na wybranym pendrivie zostaną bezpowrotnie usunięte podczas procesu tworzenia nośnika. Zrób kopię zapasową wszelkich ważnych plików, zanim zaczniesz.

Jaki pendrive będzie najlepszy? Pojemność i prędkość mają znaczenie

Wybór odpowiedniego pendrive'a ma wpływ na szybkość i komfort pracy. Jak już wspomniałem, minimum to 8 GB, ale 16 GB jest znacznie bezpieczniejsze. Co do prędkości, zawsze polecam użycie pendrive'a USB 3.0 lub nowszego. Różnica w czasie tworzenia nośnika i samej instalacji systemu w porównaniu do USB 2.0 jest ogromna. Nowsze standardy USB zapewniają znacznie szybszy transfer danych, co przyspiesza cały proces i oszczędza Twój czas.

Oficjalne i najprostsze rozwiązanie od Microsoft (Media Creation Tool)

Dla większości użytkowników, w tym tych mniej zaawansowanych, oficjalne narzędzie Media Creation Tool od Microsoftu jest najlepszym i najprostszym wyborem. Jest ono intuicyjne, automatycznie pobiera najnowszą wersję Windows 10 i minimalizuje ryzyko popełnienia błędu. To metoda, którą polecam na początek.

Krok 1: Pobieranie i uruchamianie narzędzia ze strony Microsoft

1. Otwórz przeglądarkę internetową i przejdź na oficjalną stronę pobierania Windows 10 firmy Microsoft.
2. Znajdź sekcję "Utwórz nośnik instalacyjny systemu Windows 10" i kliknij przycisk "Pobierz narzędzie".
3. Po pobraniu pliku MediaCreationTool.exe, znajdź go w folderze Pobrane i uruchom jako administrator (kliknij prawym przyciskiem myszy i wybierz "Uruchom jako administrator").

Krok 2: Akceptacja licencji i wybór opcji "Utwórz nośnik instalacyjny"

1. Narzędzie rozpocznie pracę, a po chwili wyświetli "Postanowienia licencyjne". Przeczytaj je i kliknij "Akceptuj", aby kontynuować.
2. Następnie pojawi się ekran "Co chcesz zrobić?". Wybierz opcję "Utwórz nośnik instalacyjny (dysk flash USB, dysk DVD lub plik ISO) dla innego komputera".
3. Kliknij "Dalej".

Krok 3: Automatyczny wybór języka i wersji systemu na co zwrócić uwagę?

1. Na ekranie "Wybierz język, architekturę i edycję" narzędzie domyślnie zaznaczy opcję "Użyj zalecanych opcji dla tego komputera". W większości przypadków jest to prawidłowy wybór.
2. Jeśli jednak tworzysz nośnik dla innego komputera, który ma inną architekturę (np. 32-bitową) lub potrzebujesz konkretnej wersji językowej, odznacz tę opcję. Będziesz mógł wtedy ręcznie wybrać język, edycję (Windows 10) i architekturę (32-bitowa, 64-bitowa lub obie).
3. Po dokonaniu wyboru (lub pozostawieniu domyślnych opcji) kliknij "Dalej".

Krok 4: Wskazanie dysku flash USB i rozpoczęcie procesu tworzenia

1. Na ekranie "Wybierz typ nośnika" zaznacz opcję "Dysk flash USB".
2. Kliknij "Dalej".
3. Narzędzie wyświetli listę dostępnych dysków USB. Starannie wybierz swój pendrive. Upewnij się, że wybrałeś właściwy nośnik, ponieważ, jak już wspominałem, wszystkie dane na nim zostaną usunięte.
4. Kliknij "Dalej". Rozpocznie się proces pobierania systemu Windows 10 i tworzenia bootowalnego nośnika. Może to potrwać od kilkunastu minut do nawet godziny, w zależności od szybkości Twojego internetu i pendrive'a. Bądź cierpliwy!

Krok 5: Zakończenie i weryfikacja Twój pendrive jest gotowy do działania

1. Po zakończeniu procesu narzędzie wyświetli komunikat "Dysk flash USB jest gotowy".
2. Kliknij "Zakończ".
3. Możesz teraz otworzyć "Ten komputer" i sprawdzić zawartość swojego pendrive'a. Powinien zawierać pliki instalacyjne Windows 10. Twój bootowalny pendrive jest gotowy do użycia!

Pełna kontrola dla zaawansowanych program Rufus

Dla tych, którzy potrzebują większej kontroli nad procesem tworzenia bootowalnego nośnika, program Rufus jest doskonałą alternatywą. To popularne, darmowe narzędzie firm trzecich, cenione za szybkość działania i zaawansowane opcje konfiguracji. Jeśli masz już obraz ISO Windows 10 lub potrzebujesz niestandardowych ustawień, Rufus będzie Twoim sprzymierzeńcem.

Dlaczego i kiedy warto sięgnąć po Rufusa zamiast oficjalnego narzędzia?

Zastanawiasz się, kiedy warto wybrać Rufusa zamiast Media Creation Tool? Oto kluczowe sytuacje:

• Posiadasz już plik obrazu ISO: Jeśli masz już pobrany plik ISO Windows 10, Rufus pozwoli Ci go wykorzystać bez konieczności ponownego pobierania, co robi Media Creation Tool.
• Potrzebujesz specyficznego schematu partycjonowania (GPT/MBR): Rufus daje pełną kontrolę nad wyborem schematu partycjonowania, co jest kluczowe dla kompatybilności ze starszymi komputerami (MBR/BIOS) lub nowszymi (GPT/UEFI). Media Creation Tool zazwyczaj automatycznie wybiera schemat, który może nie być optymalny dla wszystkich scenariuszy.
• Chcesz stworzyć nośnik dla starszego sprzętu: Rufus często lepiej radzi sobie z tworzeniem bootowalnych nośników dla starszych komputerów, które mają specyficzne wymagania dotyczące rozruchu.
• Szybkość działania: Rufus jest znany z tego, że jest niezwykle szybki w tworzeniu nośników, często znacznie szybciej niż Media Creation Tool.
• Zaawansowane opcje: Oferuje dodatkowe opcje, takie jak tworzenie nośników z niestandardowymi obrazami, możliwość pominięcia niektórych kontroli, czy formatowanie pendrive'a w nietypowy sposób.

Krok 1: Skąd bezpiecznie pobrać program Rufus i obraz ISO Windows 10?

1. Pobieranie Rufusa: Przejdź na oficjalną stronę programu Rufus. Zawsze pobieraj program z oficjalnego źródła, aby uniknąć złośliwego oprogramowania. Pobierz najnowszą wersję, najlepiej przenośną (Portable), która nie wymaga instalacji.
2. Pobieranie obrazu ISO Windows 10: Jeśli nie masz jeszcze obrazu ISO, możesz go pobrać bezpośrednio ze strony Microsoft. Przejdź na stronę pobierania obrazu dysku Windows 10. Możesz tam wybrać edycję i język, a następnie pobrać plik ISO. Pamiętaj, że na tej stronie Microsoft często wymusza użycie Media Creation Tool, jeśli wykryje, że korzystasz z systemu Windows. Aby pobrać samo ISO, możesz spróbować zmienić User-Agent przeglądarki na mobilny lub użyć narzędzia Media Creation Tool, wybierając opcję "Plik ISO".

Krok 2: Konfiguracja ustawień kluczowych jak nie popełnić błędu?

Konfiguracja Rufusa jest kluczowa. To tutaj możesz dostosować nośnik do swoich potrzeb, ale też łatwo popełnić błąd, który uniemożliwi rozruch. Przyjrzyjmy się najważniejszym opcjom.

Wybór urządzenia i obrazu ISO

Po uruchomieniu Rufusa (nie wymaga instalacji), w sekcji "Urządzenie" wybierz swój pendrive z listy rozwijanej. Upewnij się, że wybrałeś właściwy nośnik! Ponownie przypominam, że wszystkie dane zostaną usunięte. Następnie, w sekcji "Wybór rozruchu", kliknij przycisk "Wybierz" i wskaż pobrany wcześniej plik obrazu ISO Windows 10.

Schemat partycjonowania: GPT czy MBR? Jak sprawdzić, który jest dla Ciebie?

To jeden z najważniejszych wyborów w Rufusie. Schemat partycjonowania określa, w jaki sposób dysk jest zorganizowany i ma bezpośredni wpływ na to, czy komputer będzie w stanie uruchomić system z pendrive'a. GPT (GUID Partition Table) to nowoczesny standard, który jest powiązany z interfejsem UEFI i obsługuje dyski o pojemności powyżej 2 TB oraz większą liczbę partycji. MBR (Master Boot Record) to starszy standard, używany z interfejsem BIOS, ograniczony do dysków 2 TB i czterech partycji podstawowych. Wybór niewłaściwego schematu może sprawić, że komputer nie będzie w stanie uruchomić się z pendrive'a.

• Jak sprawdzić, który jest dla Ciebie?
  • Jeśli instalujesz system na nowym komputerze lub na dysku SSD/HDD, który ma być głównym dyskiem systemowym, najczęściej wybierzesz GPT.
  • Jeśli instalujesz system na starszym komputerze (sprzed 2010-2012 roku), który ma tylko BIOS (a nie UEFI), lub na dysku, który już używa MBR, wybierz MBR.
  • Możesz sprawdzić schemat partycjonowania swojego obecnego dysku systemowego: otwórz "Zarządzanie dyskami" (kliknij prawym przyciskiem myszy na "Start" i wybierz "Zarządzanie dyskami"), kliknij prawym przyciskiem myszy na swój dysk systemowy (zazwyczaj "Dysk 0"), wybierz "Właściwości", przejdź do zakładki "Woluminy" i sprawdź "Styl partycji".

System docelowy: Czym różni się UEFI od BIOS i jakie to ma znaczenie?

BIOS (Basic Input/Output System) to starszy interfejs oprogramowania układowego, który inicjuje sprzęt komputera i uruchamia system operacyjny. Jest to tekstowy interfejs, często sterowany klawiaturą. UEFI (Unified Extensible Firmware Interface) to jego nowocześniejszy następca, oferujący graficzny interfejs, obsługę myszy, szybszy rozruch, lepsze zabezpieczenia (np. Secure Boot) i wsparcie dla większych dysków. Wybór "System docelowy" w Rufusie jest ściśle powiązany ze schematem partycjonowania: UEFI zazwyczaj idzie w parze z GPT, a BIOS z MBR. Rufus zazwyczaj automatycznie dostosuje tę opcję po wyborze schematu partycjonowania, ale warto to zweryfikować.

Krok 3: Start, czyli finalne tworzenie bootowalnego nośnika

1. Po skonfigurowaniu wszystkich opcji (Urządzenie, Obraz ISO, Schemat partycjonowania, System docelowy), możesz opcjonalnie zmienić "Etykietę woluminu" na coś bardziej opisowego, np. "Win10_Instalacja".
2. Upewnij się, że wszystkie ustawienia są poprawne, a następnie kliknij przycisk "Start".
3. Rufus wyświetli ostrzeżenie o usunięciu wszystkich danych z pendrive'a. Potwierdź, klikając "OK".
4. Rozpocznie się proces tworzenia bootowalnego nośnika. Pasek postępu pokaże, ile czasu pozostało. Po jego zakończeniu, status zmieni się na "Gotowy".

Kluczowy moment: Jak uruchomić komputer z przygotowanego pendrive'a?

Stworzenie bootowalnego pendrive'a to dopiero połowa sukcesu. Teraz musisz sprawić, by Twój komputer uruchomił się właśnie z niego, a nie z dysku twardego. To wymaga wejścia do ustawień BIOS/UEFI i zmiany kolejności rozruchu.

Wejście do BIOS/UEFI czyli jak znaleźć ten "magiczny" klawisz

Aby wejść do ustawień BIOS lub UEFI, musisz wcisnąć odpowiedni klawisz tuż po włączeniu komputera, zanim zacznie ładować się system operacyjny. Ten klawisz różni się w zależności od producenta płyty głównej lub laptopa. Najczęściej są to:

• Del (Delete)
• F2
• F10
• F12
• Esc

Często na ekranie startowym komputera (logo producenta) pojawia się krótka informacja, jaki klawisz należy wcisnąć, np. "Press DEL to enter Setup" lub "Press F12 for Boot Menu". Jeśli nie widzisz takiej podpowiedzi, sprawdź instrukcję obsługi swojej płyty głównej lub laptopa.

Zmiana kolejności bootowania: Prosta instrukcja, by komputer startował z USB

1. Po wejściu do BIOS/UEFI (interfejs może wyglądać różnie, ale zasada jest podobna), poszukaj sekcji o nazwie "Boot", "Boot Order", "Boot Priority" lub "Startup".
2. W tej sekcji znajdziesz listę urządzeń, z których komputer może się uruchomić. Będą tam dyski twarde, napędy DVD i oczywiście Twój pendrive USB.
3. Użyj strzałek lub klawiszy wskazanych na ekranie (często F5/F6 lub +/-), aby przesunąć swój pendrive USB na pierwsze miejsce na liście urządzeń rozruchowych. Może być on oznaczony jako "USB HDD", "USB Flash Drive" lub po prostu nazwą producenta pendrive'a.
4. Po ustawieniu pendrive'a jako pierwszego urządzenia, przejdź do sekcji "Save & Exit" (Zapisz i wyjdź) i wybierz opcję "Save Changes and Exit" (Zapisz zmiany i wyjdź). Komputer uruchomi się ponownie, tym razem z Twojego bootowalnego pendrive'a.

Secure Boot co to jest i dlaczego czasem trzeba go wyłączyć?

Secure Boot to funkcja bezpieczeństwa dostępna w systemach UEFI, która ma na celu zapobieganie uruchamianiu nieautoryzowanego oprogramowania (np. złośliwego) podczas startu systemu. Sprawdza ona cyfrowe podpisy oprogramowania układowego, sterowników i systemu operacyjnego, upewniając się, że są one zaufane. Chociaż Secure Boot jest ważnym elementem bezpieczeństwa, czasami może być konieczne jego tymczasowe wyłączenie, aby uruchomić komputer z bootowalnego pendrive'a. Dzieje się tak, gdy nośnik nie jest podpisany cyfrowo przez Microsoft (co rzadko zdarza się w przypadku oficjalnego MCT, ale może wystąpić przy niestandardowych obrazach ISO lub starszych wersjach Rufusa) lub gdy próbujesz zainstalować starszy system operacyjny. Opcję wyłączenia Secure Boot znajdziesz zazwyczaj w sekcji "Security" lub "Boot" w ustawieniach BIOS/UEFI. Po zakończeniu instalacji systemu Windows 10, zalecam ponowne włączenie Secure Boot dla zwiększenia bezpieczeństwa.

Coś poszło nie tak? Najczęstsze problemy i skuteczne rozwiązania

Nawet przy najlepszych chęciach, czasami coś może pójść nie tak. Oto najczęstsze problemy, z którymi możesz się spotkać podczas tworzenia lub używania bootowalnego pendrive'a, oraz sprawdzone rozwiązania.

Pomoc! Komputer w ogóle nie widzi mojego pendrive'a

To frustrujące, gdy komputer ignoruje Twój świeżo przygotowany nośnik. Oto co możesz zrobić:

• Sprawdź port USB: Upewnij się, że pendrive jest prawidłowo włożony do portu USB. Spróbuj podłączyć go do innego portu USB (zwłaszcza jeśli używasz portów USB 3.0, spróbuj USB 2.0 lub odwrotnie).
• Weryfikacja kolejności bootowania: Jeszcze raz wejdź do BIOS/UEFI i upewnij się, że pendrive jest ustawiony jako pierwsze urządzenie rozruchowe. Czasami nazwa pendrive'a może być myląca.
• Wyłącz Secure Boot: Jak wspomniałem wcześniej, Secure Boot może blokować rozruch z niektórych nośników. Spróbuj go tymczasowo wyłączyć w ustawieniach BIOS/UEFI.
• Sprawdź, czy pendrive nie jest uszkodzony: Podłącz pendrive do innego komputera i sprawdź, czy jest wykrywany i czy można uzyskać dostęp do jego zawartości. Uszkodzony pendrive może być przyczyną problemów.
• Spróbuj innego pendrive'a: Jeśli masz taką możliwość, spróbuj użyć innego pendrive'a i powtórzyć proces tworzenia nośnika.

Proces tworzenia nośnika zatrzymał się lub wyświetlił błąd co teraz?

Błędy podczas tworzenia nośnika są zazwyczaj związane z kilkoma typowymi przyczynami:

• Niestabilne połączenie internetowe: Jeśli używasz Media Creation Tool, niestabilne lub wolne łącze internetowe może przerwać pobieranie plików. Upewnij się, że Twoje połączenie jest stabilne.
• Uszkodzony plik ISO: Jeśli używasz Rufusa i pobrałeś plik ISO, mógł on zostać uszkodzony podczas pobierania. Spróbuj pobrać go ponownie z oficjalnej strony Microsoft.
• Niewystarczająca ilość miejsca na pendrivie: Chociaż narzędzia powinny to sprawdzić, upewnij się, że Twój pendrive ma co najmniej 8 GB wolnego miejsca.
• Uszkodzony pendrive: Tak jak w poprzednim punkcie, uszkodzony pendrive może powodować błędy. Spróbuj użyć innego.
• Blokowanie przez oprogramowanie antywirusowe: Czasami program antywirusowy może błędnie zinterpretować działanie narzędzi jako zagrożenie i zablokować proces. Tymczasowo wyłącz antywirusa i spróbuj ponownie (pamiętaj, aby włączyć go po zakończeniu).
• Błędy systemu plików: Czasami pendrive może mieć błędy logiczne. Spróbuj go sformatować w systemie plików FAT32 (lub NTFS) przed ponownym użyciem.

Przeczytaj również: Stwórz bootowalny pendrive: Szybko i bezpiecznie (Rufus, Ventoy)

Instalator nie może znaleźć sterowników lub nie widzi dysku twardego

To bardzo częsty problem, zwłaszcza na nowszych laptopach i komputerach stacjonarnych, które używają szybkich dysków NVMe lub mają specyficzne kontrolery pamięci masowej (np. Intel Rapid Storage Technology - Intel RST). Instalator Windows 10 może nie mieć wbudowanych sterowników do tych kontrolerów.

1. Pobierz sterowniki kontrolera pamięci masowej:
   • Wejdź na stronę producenta Twojej płyty głównej (dla komputerów stacjonarnych) lub producenta laptopa.
   • Znajdź model swojego urządzenia i przejdź do sekcji "Wsparcie" lub "Sterowniki".
   • Pobierz najnowsze sterowniki dla kontrolera pamięci masowej (często nazywane "Intel RST Driver", "AHCI Driver" lub "NVMe Driver"). Upewnij się, że są to sterowniki w formacie rozpakowanym (nie instalator EXE), zazwyczaj są to pliki .inf, .cat, .sys.
   • Skopiuj te rozpakowane sterowniki na inny pendrive USB (lub na ten sam, jeśli masz wystarczająco miejsca i nie przeszkadza to w rozruchu).
2. Załaduj sterowniki podczas instalacji Windows:
   • Uruchom instalator Windows 10 z bootowalnego pendrive'a.
   • Gdy dojdziesz do ekranu wyboru dysku, na którym ma być zainstalowany system, i nie widzisz swojego dysku, kliknij opcję "Załaduj sterownik".
   • Wskaż ścieżkę do folderu ze sterownikami na pendrivie, który przygotowałeś. Instalator powinien rozpoznać sterowniki i po ich załadowaniu wyświetlić Twój dysk twardy.
3. Sprawdź ustawienia BIOS/UEFI dotyczące trybu SATA:
   • Wejdź do BIOS/UEFI i poszukaj ustawień dotyczących trybu pracy kontrolera SATA. Często znajduje się to w sekcji "Advanced" lub "Storage Configuration".
   • Zmień tryb z "RAID" (lub "Intel RST Premium") na "AHCI". Pamiętaj, że zmiana tego ustawienia na komputerze z już zainstalowanym systemem Windows może spowodować, że system się nie uruchomi (wymaga to dodatkowych zmian w rejestrze systemu). Jednak podczas czystej instalacji często AHCI jest preferowanym trybem.